Өнөөдрийн мэдээ

Өмнөх мэдээ

МИШЕЛЬ ФОРСТ: Монголд хоёр сэтгүүлч тутмын нэгнийх нь гэр бүлийг сүрдүүлсэн байсан

-МОНГОЛД ХҮНИЙ ЭРХИЙН ХАМГААЛАГЧДЫН ЭРХИЙГ ХАМГААЛСАН ХУУЛИУД БАЙДАГ Ч ХЭРЭГЖДЭГГҮЙ-

НҮБ-ын Тусгай илтгэгч Мишель Форстой ярилцлаа.


-Таны албан томилолтын зорилго юу байв. Монголд хаана ажиллаж, хэнтэй уулзав?

-Айлчлалын гол зорилго нь Монгол Улс олон улсын Хүний эрхийн хууль, стандарт, “НҮБ”-ын Хүний Эрхийн Хамгаалагчдын Тунхаглал”-ын дагуу Хүний эрх хамгаалагчид нь үйл ажиллагаа явуулахад аюулгүй, таатай орчинг бүрдүүлэх үндсэн суурийг бүрдүүлсэн эсэхэд үнэлгээ өгөх явдал байсан л даа. Үнэлгээг хамтын ажиллагаа, харилцан ярианд тулгуурлаж хийдэг. Энэ айлчлалыг хийснээр Монголд Хүний эрхийг хамгаалагчид айх аюулгүй бүх талаар дэмжигдэж байна уу гэх асуултад хариулт өгөхийг зорьсон юм.

Би Улаанбаатар хот болон Дорноговь аймагт ажиллахдаа нийт 100 гаруй Хүний эрхийг хамгаалагчидтай уулзлаа. Үүний талаас илүү хувь нь эмэгтэйчүүд байсан. Иргэний нийгмийн байгууллагууд, сэтгүүлчид болон хэвлэл мэдээллийн байгууллагын ажилтнууд, байгаль хамгаалагч, хуульчид, идэвхтэн малчид, шүгэл үлээгчид зэрэг хүмүүстэй уулзсан. Эдгээр хүмүүс өөрсдийн болон бусдын эрх, эрх чөлөөг хамгаалагчид мөн.

-Хүний эрхийг хамгаалагч гэж хэнийг хэлдэг юм бэ. Энэ талаарх ойлголт манайд дутмаг байгаа ажиглагддаг?

-Хүний эрхийн хамгаалагчид гэдэг нь ганцаар болон бусадтай эвлэлдэн нэгдэж, үндэсний болон олон улсын түвшинд хүний эрх, эрх чөлөөг хамгаалах биелүүлэхийн төлөө тайван замаар ажиллаж байгаа хүмүүсийг хэлдэг хэмээн томьёолсон байдаг. Өөрөөр хэлбэл, хүний эрхийг хамгаалагч байхын тулд аль нэгэн байгууллага, хэн нэгний удирдлага дор харьяалагдах шаардлага байхгүй. Хэн ч байсан хүний эрхийг хамгаалагч байх боломжтой. Хүний эрхийг хамгаалагчид бол өөрчлөлт шинэчлэлийг авчирдаг, ардчиллыг дэмждэг, түүнийг нээлттэй байхыг шаарддаг, олон ургалч үзэлтэй, идэвхтэй хүмүүс юм. Энэ тодорхойлолтыг Монголд тэр бүр сайн мэддэггүй, ойлгодоггүй бололтой. Хүний эрхийг хамгаалагчидтай уулзах үеэр ажиглагдлаа.

-Хүний эрхийг хамгаалал дээр санаа зовоосон олон асуудал байгаа талаар та илтгэлдээ дурдаж байсан. Та өөрөө ч хүний эрхийг хамгаалагч. Өнөөдөр Монгол Улсад ажиллах хугацаанд төрийн албан хаагч эрх мэдэл бүхий хүмүүстэй уулзах хүсэлт тавихад хүлээж авахгүй татгалзах тохиолдол гарсан уу. Хүндрэл бэрхшээл юу байв?

-Төрийн байгууллагуудаас туслалцаа авч ажиллалаа. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Гадаад хэргийн яам, Хууль зүй, дотоод хэргийн яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга, Ерөнхий прокурорын газар болон Дээд шүүхийн төлөөлөлтэй уулзсан. Шаардлагатай байгууллагуудад хүсэлт явуулахад хамгийн өндөр түвшинд хүртэл хүлээн авч цаг гаргаж байлаа. Орон нутагт явахад ч удирдлагуудтай нь уулзахад таатай хүлээж авч байсан.

-Монгол Улсад Хүний эрхийг хамгаалагчдын хувьд аюулгүй таатай орчин бүрдсэн байна уу. Засч залруулах ямар ажил байна?

-Монголын Хүний эрхийг хамгаалагчид шударга ёс, жендерийн тэгш байдал, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрх, байгаль хамгаалал, нийгэм, эдийн засгийн, соёлын эрх зэрэг салбарт идэвхтэй ажилладаг юм байна. Монголд Хүний Эрхийн хамгаалагчдын эрх, үндсэн эрх чөлөөг хамгаалах заалтуудыг олон сайн хуулиуд байгаа. Гэхдээ бодит амьдрал дээр хэрэгжилт сул байдаг нь Хүний эрхийг хамгаалагчдын ажилд хүндрэл учруулж байна. Сүүлийн үед батлагдсан хуулийн нэмэлт өөрчлөлтүүд нь хуульд захирагдах зарчимд ухралт гаргаж, иргэний нийгмийн орон зайг хумих эрсдэл дагуулж байгаа нь анхаарал татлаа. Засгийн газар, иргэний нийгмийн байгууллагууд болон бусад талуудаас авсан мэдээллийг сайтар судалж үзээд Монгол Хүний эрхийг хамгаалагчдын хуульд харьцангүй аюулгүй орон гэж дүгнэлээ. Хүний эрхийг хамгаалагчдын эсрэг халдлага гарч, шахалт дарамт ирж байсан зарим тохиолдлууд бүртгэгдсэн ч, Хүний эрх хамгаалагчдын эсрэг зохион байгуулалттай халдлага үйлдэх явдал Монголд байхгүй байна гэж үзэж байна.

-Хүний эрхийг хамгаалдаг, зөрчигдсөн үед нь дуу хоолойгоо нийгэмд хүргэдэг хүмүүс бол сэтгүүлчид. Гэвч зоригтой дуугарсан сэтгүүлчийг Зөрчлийн хуулиар сүрдүүлэх, заналхийлэх тохиолдол их байдаг. Энэ талаар таны байр суурийг сонсъё?

-Монголд аюулгүй орчин байгаа хэдий ч, Хүний эрхийг хамгаалагчдын үйл ажиллагааг дэмждэг, тэдэнд боломж олгодог, бүрэн эрхийг нь эдлүүлдэг таатай орчин бүрдээгүй байна.

Хүний эрхийг хамгаалагчдын тэргүүн эгнээнд сэтгүүлчид байдаг. Сүүлийн хоёр жилд 300 сэтгүүлчийн аюулгүй байдлын түвшний талаар хийсэн судалгааг үзэхэд сэтгүүлчид, тэдний гэр бүлийг сүрдүүлэн заналхийлэх, доромжлох явдал хоёр сэтгүүлч тутмын нэгд тохиолдсон байсан. Түүнчлэн Зөрчлийн тухай хуулийн 6.21 буюу сэтгүүлчидтэй холбоотой заалтыг шүүмжлэлийн эсрэг ашиглах болсон нь буруу. 2017 оны долдугаар сараас 2018 оны гуравдугаар сарын хооронд 230 сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн ажилтан, нийгмийн сүлжээний хэрэглэгчид мөрдөн шалгагдаж, их хэмжээний мөнгөн торгууль төлсөн байна лээ. Хүний эрхийг хамгаалагчид авлигын хэргүүд дээр шантардаг, мохдог болсон нь судалгаанаас харагдсан.

Ил тод байдлыг дэмжин ажилладаг хүний эрхийн нэгэн байгууллагад 2015 онд Ерөнхий сайдаас авлигач үйл ажиллагаануудыг зарлаад байвал эрүүгийн хэрэг үүсгэнэ хэмээн сүрдүүлсэн захиа ирсэн байсан. Мөн авлигын томоохон хэргийг илрүүлсэн сэтгүүлчийг цагдаагийн байгууллага мөрдөж, гүйцэтгэх ажиллагаа явуулан занаж сүрдүүлснээр аргагүй эрхэнд аюулгүй байранд түр шилжин суухад хүрсэн байна лээ.

Эдгээр жишээнээс харахад Монгол Улс сэтгүүлч, шүгэл үлээгч, хүний эрхийг хамгаалагчид өс хонзон, айх аюулгүй ажиллах нөхцөлийг бүрдүүлэх тал дээр илүү сайн ажиллах шаардлагатай байна. Энэ асуудлыг шийдвэрлэхгүй бол урт хугацаандаа хүний эрхээ эдлэхэд сөргөөр нөлөөлж болно.

-Хүний эрхийг хамгаалагчдын эрх ашгийг хамгаалахын тулд ямар ажил хийх хэрэгтэй байна вэ. Юу дутагдаж байна?

-Хүний эрхийн хамгаалагчдын эсрэг зөрчил, хүчирхийлэл болон дайралтын хэргийг үр дүнтэй мөрдөж, яллахаас гадна эрхийг сэргээх хэрэгтэй. Мөн аян явуулах болон өндөр албан тушаалтнуудаар мэдэгдэл гаргуулах замаар хүний эрхийг хамгаалагчдын Монгол Улсад гүйцэтгэж буй үүрэг, ач холбогдлыг олон нийтээр хүлээн зөвшөөрүүлэх шаардлагатай. Хамгаалагчдыг айлган сүрдүүлдэг, мөрдлөг хавчлага болон хүчирхийллээс ангид байлгаж, төрийн бодлого, хууль тогтоомжийн шийдвэр гаргах үйл явцад оролцуулдаг байх нь зүйтэй.

-Харилцаа холбооны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл болон хамт өргөн мэдүүлсэн хуулийн төслүүдийг хэлэлцэж байгаа. Уг хуулийн зохицуулалтаар фэйсбүүкт регистрээрээ нэвтэрдэг болох тал дээр та ямар байр суурьтай байна. Хүний эрхийг хамгаалагчдын эрх ашигтай зөрчилдөх үү?

-Олон нийтийн сүлжээ буюу фэйсбүүк ашиглаж байгаа хэрэглэгч регистрийн дугаараар баталгаажуулахыг шаардах хуулийн төсөл яригдаж магадгүй байгаа нь хэрэглэгчдийн хувь хүний, үзэл бодлоо илэрхийлэх, эвлэлдэн нэгдэх эрхийг зөрчиж, иргэний нийгмийн чөлөөт үйл ажиллагааг боомилоход хүргэж болох юм.

-Хүний эрхийг хамгаалагчдын эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төсөл Хууль зүйн яаманд очоод саатсан байсан. Засгийн газраас бие даасан хууль байх шаардлагагүй гэж үзсэн байна лээ. Энэ тал дээр та ямар байр суурьтай байна?

-Хуулийн хэсэг дээр ажиллаж байсан гишүүд болон Гадаад хэргийн сайдтай уулзаж ярилцсан л даа. Энэ хуулийн төслийг парламентад өргөн барих талаараа хэлж байна лээ. Үүнээс өмнө хүний эрхийг хамгаалагчдын эрхийг хамгаалахад хангалттай зүйл заалт байна уу, хүний эрхийг хамгаалагчдыг хамгаалах механизм хэрэгтэй юу гэх зэрэг асуудлуудыг судалж байгаа юм билээ. Мөн хэрэв энэ хууль батлагдвал төсвийн ямар хуваарилалт шаардлагатай болох зэргийг тодорхойлох шаардлагатай юм билээ.
Өдрийн сонин
О.Дашням

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд JIRGEE.mn мэдээллийн сайт хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 7000-1577 утсаар хүлээн авна.

Оруулах

Сэтгэгдэлүүд

Одоогоор сэтгэгдэл бичээгүй байна.

Ажлын байр